6/6125 Sayılı Ticaret Gemilerinin Tonilatolarını Ölçme Tüzüğü(Mülga)
Son Güncelleme Tarihi : 18.03.2012
Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi : 08.04.1966
Yayımlandığı Resmi Gazete Sayısı : 12269 (PDF)
Madde 1 - Ticaret gemilerinin, çeşitli resim ve harçlarının ödenmesinde esas olan tonilatoları, bu Tüzüğe göre yapılacak ölçmelerle belirtilir.
Madde 2 - 18 gros tonilatodan (18 hariç) küçük güverteli gemilerle münhasıran liman içersinde çalışmak üzere yapılmış üstü açık 150 gros tonilatoya (150 hariç) kadar gemiler, liman başkanlıkları ve 300 gros tonilatoya (300 hariç) kadar gemiler bölge liman ve deniz işleri müdürlükleri gemi sörvey kurulları ile Yüksek Denizcilik Okulu ve Deniz Harb Okulu mezunu olan liman başkanları tarafından ve diğer bütün gemiler münhasıran Marmara Bölgesi Liman ve Denizişleri Müdürlüğü Gemi Sörvey Kurulunca ölçülür.
Ölçmeye yetkili gemi sörvey kurulu bulunan limanlarda liman başkanları gemi ölçemez.
Madde 3 - Liman başkanlıklarınca yapılan ölçmelere ait hesaplar, liman başkanlıklarının bağlı oldukları bölge liman ve deniz işleri müdürlükleri gemi sörvey kurullarınca incelenir ve gerekirse düzeltilir.
Yeni yapılan ve ölçülmesi liman başkanlıklarının yetkisi dışında bulunan gemilere, en yakın ölçmeye yetkili makama gitmek üzere liman başkanlıkları tarafından bir sefer için geçici belge verilir.
Gemiler bu seferlerinde yük ve yolcu alamazlar.
Ulaştırma Bakanlığı, ikinci fıkrada adı geçen gemilerin ölçülmesi için sahiplerinin müracaatı halinde, geminin bulunduğu yere yetkili uzman gönderebilir.
Madde 4 - Ölçme neticeleri ve geminin sair belirtici nitelikleri (tonilato belgesi) nde belirtilir.
Madde 5 - Tonilato belgeleri, ölçü yapılan limanın bağlı bulunduğu bölge liman ve deniz işleri müdürlükleri tarafından ilgililere verilir.
Madde 6 - Türkiye dışında yaptırılan veya satın alınan gemilerin yetkili yabancı makamlardan alacakları tonilato belgeleri, geminin ilk Türk limanına varışından başlayarak bir ay süre ile Türk limanları arasındaki seferler için de geçerlidir. Bu süre sonunda geminin bu Tüzüğe göre tonilato belgesi alması gerekir.
Yukarıda yazılı gemilerin, bir aylık süre içinde olsa bile, Türkiye'den yeni tonilato belgesi almadan yabancı limanlara sefer yapmalarına izin verilmez.
Madde 7 - Liman başkanlıklarınca yapılan ölçmelere, limanın bağlı bulunduğu bölge liman ve deniz işleri müdürlüğüne, bölge liman ve deniz işleri müdürlükleri gemi sörvey kurullarınca yapılan ölçmeler için de Ulaştırma Bakanlığına itiraz edilebilir.
İtirazlar, yukarıdaki fıkrada yazılı makamlara, ölçme sonucunun yazı ile bildirilmesinden başlayarak üç ay içinde dilekçe ile yapılır. Dilekçe ile birlikte ölçmeye ait belgelerle geminin enine ve boyuna kesit planları verilir. Ulaştırma Bakanlığına yapılacak itirazda, geminin tonilatosu liman başkanlıklarının yetki sınırları dışında ise ayrıca geminin endaze planlarının da verilmesi lazımdır. Bu şartları yerine getirmeyenlerin itirazları, noksanlar tamamlanmadıkça incelenmez.
Ulaştırma Bakanlığının kararı kesindir.
Madde 8 - Ölçmeler bu Tüzükte yazılı ölçme kurallarına göre yapılır. Şu kadarki liman başkanlıklarınca yapılacak ölçmelerle 150 gros tonilatodan (150 hariç) ufak güverteli ahşap gemilerin ölçülmesinde üç boyut kuralı uygulanır.
Ölçme ile ilgili teknik plan ve resimleri mevcut olan gemilerin ölçüleri, bunların gemiye uygunluğu tesbit edildikten sonra, plan ve resim üzerinden yapılabilir.
Madde 9 - Gemi sahipleri, gemilerinin form ve ölçülerinde vukubulacak değişiklikleri en kısa zamanda en yakın ölçme makamına bildirmek zorundadırlar.
Bu gemilerde, değişiklik yapıldığından veya ölçüsünün yanlışlığından şüphe edilen gemiler, yeniden ölçülür ve tonilato belgeleri düzeltilir.
Madde 10 - Gemi siciline kayıtlı gemilerin tonilato belgelerinde yazılı özellikler ve tonilato ölçülerinde sonradan vukubulacak her türlü değişiklikler, bunları belirtilen ölçme makamları tarafından ilgili gemi sicil memurluğuna en kısa zamanda bildirir.
Madde 11 - Gemilerin iç hacimlerinin ifadesinde kullanılan ve 2.83 metreküpe (100 kadem küp) tekabül eden hacim birimine "tonilato" denir.
Madde 12 - Üçten az güverteli gemilerde en üst güverteye, bütün diğer gemilerde alttan ikinci güverteye, "tonilato güvertesi", bu güvertenin altında kalan hacme de (güverte altı tonilatosu", denir.
Madde 13 - Havaya maruz bütün açıklıkları daimi kapatma tertibatiyle donatılmış bulunan ve bordalarında daimi kapatma tertibatı ile donatılmış da olsa açıklıkları bulunmayan en üst tam güverteye "üst güverte" denir.
Madde 14 - Tam güverte, sabit güverte kemereleri üzerine bağlı bulunan sabit ve devamlı güvertedir.
Makine ve kazan dairelerine ait açıklıklar, koferdamlar, pik tankları, ambar ağızları, aydınlık ve giriş kaportaları, tranklar ve benzeri yerlerdeki kesiklikler güvertenin devamlılığını bozmaz.
Tonilato güvertesi ile üst güvertenin tayin ve tesbitinde tam güverteler dikkate alınır.
Madde 15 - Gros tonilato
a) Tonilato güvertesi altındaki hacmin,
b) Tonilato güvertesi üzerindeki güverteler arasındaki hacmin,
c) Üst güvertede bulunan ve yük yahut malzeme koymaya, yolcu yahut mürettebatın yatmasına veya oturmasına elverişli sabit kapalı mahallerin hacimlerinin,
d) Ambar eşikleri fazlalığının, toplamına denir.
Madde 16 - Geminin gros tonilatosundan dördüncü bölüm hükümleri dairesinde yapılacak indirmelerden sonra elde edilen hacme "net tonilato" (rüsum tonilatosu) denir.
Madde 17 - Geminin ana ölçüleri olup tonilato belgesine yazılacak olan tescil boyutları aşağıda tarif edilmiştir:
a) Tescil boyu: Baş bodoslamanın en yüksek noktasının ön yüzünden kıç bodoslamanın arka yüzüne kadar olan mesafedir. Kıç bodoslaması bulunmayan veya balanslı dümen ile donatılmış gemilerde tescil boyunun kıç nihayeti dümen boğazının ön yüzüdür.
b) Tescil eni: Geminin en geniş yerinde kaplamalar dışından ölçülen enine mesafedir.
c) Tescil derinliği: Tescil boyunun ortasında ve geminin simetri düzleminde, tonilato güvertesi alt yüzünden döşeklerin veya dabılbotumun üstüne veya varsa döşek veya dabılbotum üzerindeki farş tahtalarının üzerine kadar olan mesafedir.
Üç boyut kuralı uygulanacak gemilerde, tescil derinliği farş tahtalarının üzerine değil, döşeklerin veya dabılbotumun üstüne kadar ölçülür.
Madde 18 - Gemilerin gros tonilatolarının tayininde, bu bölümde yazılı kurallar uygulanır.
Ölçmeye esas olmak üzere tonilato güvertesi boyunun tesbiti gerekir. Bu boy, tonilato güvertesinin alt yüzünde ve orta hattında, posta iç ağızlarının uzantısının veya varsa hamule trizlerinin başta veya kıçta birleştiği noktalar arasındaki mesafedir.
Tonilato güvertesi boyu yani "ölçü boyu" tatbikatta güvertenin üst yüzünden ölçülür. Bodoslamanın eğiminden ve güverte kalınlığından dolayı gereken tashihat yapılarak ölçü boyunun nihayet noktaları güverte üzerinde işaretlendikten sonra, bu noktalar arasındaki mesafe, düz bir hat üzerinden ölçülerek tesbit edilir.
Madde 20 - Tonilato güvertesinin boyu
a) 15 Metre veya daha az olursa 4,
b) 15 metreden fazla ve 35 metreden az olursa 6,
c) 35 metreden fazla ve 55 metreden az olursa 8,
b) 55 metreden fazla ve 70 metreden az olursa 10,
e) 70 metreden fazla olursa 12,
eşit kısma bölünerek bölüm noktaları güverte üzerinde işaretlenir.
Geminin dabılbotum üst seviyeleri farklı ise veya bir kısmı dabılbotumlu bir kısmı döşekli ise, her kısmın hacmi ayrı ayrı bulunarak bilahara birbirine eklenmek üzere boyları ayrı ayrı ölçülür ve yukarıdaki esasa göre eşit kısımlara bölünür. Şu kadar ki ölçülen kısımların boyu 9 metreden az ise iki eşit kısma bölünür.
Madde 21 - Tonilato güvertesinin boyu 20 nci madde gereğince eşit aralıklara bölündükten sonra, bölüm noktalarındaki kesit alanlarının tayini için aşağıda belirtildiği veçhile derinlikler ölçülür. Geminin ambar vesair kısımlarının, bu ölçülerin alınmasını mümkün kılacak tarzda önceden boşalttırılmış ve hazırlanmış olması gerekir.
Her bölüm noktasında, güverte alt yüzünden kemere eğiminin üçte biri kadar aşağıdaki bir noktadan, veya kemere kesikse, kesim noktalarındaki güverte altlarını birleştiren hattın simetri eksenini kestiği noktadan döşek veya dabılbotumun üst yüzüne kadar olan derinlik ölçülür. Döşek veya dabılbotumun üzerinde farş kaplaması varsa, derinlik bu kaplamanın üzerinden alınır.
Döşek veya dabılbotum üzerindeki farş veya izolasyon kaplamasının müsaade edilen azami kalınlığı yedibuçuk santimetredir. Kaplama bu miktardan daha kalın ise, fazlası kaplama üzerinden alınan derinliğe ilave edilir.
Dabılbotum üst sathı veya farş yahut izolasyon kablaması üst sathında alabandalara doğru bir hat istikametinde düşme varsa, düşme irtifaının yarısı ölçülen derinliğe ilave edilir. Sözü geçen üst satıhlar kavisli ise sehimin üçte biri ilave edilir.
Döşek veya dabılbotum ile üzerlerindeki kablama arasında mesafe kalmış ise bu hacimler de güverte altı tonilatosuna dahil edilir.
Madde 22 - Tonilato güvertesi boyunun her bölüm noktasında 21 inci madde gereğince ölçülen derinlikler beş metreden az ise 5, beş metreden daha fazla ise 7 eşit kısma bölünerek bulunacak bölüm noktalarından gemi enleri ölçülür. Enler, postaların veya varsa yük trizlerinin iç yüzleri arasında ufki olarak ölçülür. Yük trizlerinin, iç kablama veya izolasyonunun kalınlığı her iki tarafta yedibuçuk santimetreyi geçtiği takdirde fazlası, ölçülen ene ilave edilir. Yük trizleri arasındaki mesafe otuz santimetreden fazla ise enler posta iç yüzünden ölçülür.
En üstteki genişlik, istikametinin güverteyi kesmesi sebebiyle bölüm noktası yerine, güverte üzerinden ölçülür. Borda eğiminden dolayı gereken düzeltme yapılır.
Madde 23 - Alanların hesaplanmasında, bölüm noktalarına, yukarıdan itibaren sıra numarası verilir.
Derinlik beş metreden az ise, 1 ve 5 numaralı enlere 2 ve 4 numaralı enlerin dörder katı ve 3 numaralı enin de iki katı eklenir. Bulunan miktar enler arasındaki ortak aralığın üçtebiri ile çarpılarak beş numaralı enin yukarısındaki alan bulunur. Beş numaralı enin altındaki alan ise bu kısma ait derinlik 4 eşit kısma bölünmek ve bulunan beş bölüm noktasındaki enler ölçülmek ve bu enler yukarıdan itibaren sıra ile 1-4-2-4-1 katsayıları ile çarpılarak bulunacak miktarların toplamı, bu kısma ait enler arasındaki ortak aralığın üçte biri ile çarpılmak suretiyle hesaplanır. 5 numaralı enin yukarısında ve aşağısındaki alanlar bu şekilde ayrı ayrı bulunduktan sonra toplamı o kesitin toplam alanını verir.
Derinlik beş metreden fazla ise, 7 numaralı enin yukarısında ve aşağısında bulunan alanlar, yukarıdaki esaslar dahilinde ayrı ayrı bulunarak birbirine eklenir. Yalnız 7 numaralı enin yukarısındaki alan hesaplanırken, katsayılar sırasiyle 1-4-2-4-2-4-1 olarak alınır.
Dabılbotum veya döşek üst seviyesi yatay olan gemilerde, derinlikler 5 veya 7 yerine 4 veya 6 ya bölünür. Ölçülecek 5 veya 7 en sırasile 1-4-2-4-1 veya 1-4-2-4-2-4-1 katsayıları ile çarpılır. Bulunacak miktarların toplamı, enler arasındaki ortak aralığın üçte birile çarpılınca o bölüm noktasındaki enine kesit alanı bulunur.
Madde 24 - Tonilato güvertesi derinliğin dabılbotum üst sathına kadar alınması (Dabılbotumun güverte altı tonilatosuna dahil edilmemesi) için, dabılbotumun safra suyu için inşa edilmiş olması ve yük, malzeme veya yakıt taşınmasına elverişli bulunmaması gereklidir.
Yukarı fıkradaki evsafı haiz dabılbotumlar, geminin kendi ihtiyacı olan akaryakıta veya yağlama yağına veya tatlı suya tahsis edilseler dahi tonilatoya dahil edilmezler.
Derin tanklarla asma veya tünel tanklar, geminin kendi ihtiyacı olan akaryakıt veya yağlama yağına tahsis olunsalar dahi tonilatodan istisna edilmezler.
Madde 25 - Makine dairesine isabet eden kesit, monte edilmiş bulunan makine tesislerinin engel olması dolayısiyle ölçülemiyorsa, bu kesit yerine en yakın neta kesitin ölçüleri alınabilir.
Madde 26 - 23 üncü madde gereğince tayin edilen kesit alanlarına baştan itibaren sıra numarası verilir. Birinci ve sonuncu numaralar, tonilato güvertesi boyunun nihayet noktalarıdır. Kesit alanlarından birinci ve sonuncular 1, çift numaralılar 4 ve tek numaralılar 2 katsayıları ile çarpılarak çarpma sonuçları toplanır. Bulunan toplam, enine kesit düzlemleri arasındaki ortak aralığın üçte biri ile çarpılarak geminin güverte altı hacmi bulunur.
Gemi, 20 nci maddede belirtildiği veçhile ayrı ayrı ölçülmüşse her kısmın güverte altı hacmi aynı esaslar dahilinde ayrı ayrı bulunduktan sonra toplanarak güverte altı hacmi elde edilir.
Madde 27 - Tonilato güvertesi üzerindeki güverteler arasındaki hacim aşağıda belirtildiği veçhile tayin edilir.
İki güverte arasındaki yükseklik ortası seviyesinde ve posta iç ağızlarının uzantısının veya - varsa - yük trizlerinin başta ve kıçta birleştiği noktalar arasında, güverte boyu ölçülür. Bu boy, 20 nci maddedeki esaslara göre eşit kısımlara bölünür. Bulunan bölüm noktalarından geminin iç enleri ölçülür. Bu enlere, baştan itibaren sıra numarası verilir. Birinci ve sonuncu numaralar, boyun nihayet noktalarını teşkil eder, çift numaralı enler 4, tek numaralı enler 2 katsayısı ile çarpılarak bulunan miktarların toplamına birinci ve sonuncu enlerbir kıymet ifade ediyorlarsa-eklenir. Bu suretle elde edilen miktar, enlerin ölçülmesi için esas tutulan boy bölümü noktaları arasındaki ortak aralığın üçte birisi ile çarpılarak yükseklik ortası seviyesindeki yatay kesitin yüz ölçümü bulunur. Bu miktar iki güverte arasındaki ortalama yükseklikle çarpılarak güverte arasındaki hacim elde edilir. Tonilato güvertesi üzerindeki diğer güverteler arasındaki hacimler de aynı şekilde bulunarak güverte altı hacmine eklenir.
Madde 28 - Geminin üst güvertesinde bulunan set ve kasaralar ile yük yahut malzeme koymaya, yolcu yahut mürettebatın yatmasına veya oturmasına elverişli sabit kapalı yerler, bu maddede yazılı usule göre ölçülerek, geminin gros tonilatosuna katılır.
Kapalı yerin ortalama boyu ölçülerek iki eşit kısma bölünür. Bu boyun nihayet ve orta noktalarından o yerin yükseklik ortası seviyesinde olmak üzere, üç en, ölçülür. Orta enin dört katına, her iki nihayetteki enler eklenip bulunan miktar, boyun yarısının üçte birine çarpılır. Çarpma sonucu, o yerin ortalama yüksekliğine çarpılarak kapalı mahallin hacmi elde edilir.
Madde 29 - Bordalarında veya nihayet perdelerinde bir yahut daha fazla açıklık bulunup da kapıları olmıyan veya sabit irtibatlı sair kapama tertibatiyle teçhiz edilmeyen kıç kasara, orta kasara ve diğer sabit yapılar ölçülmez ve tonilatoya katılmaz. Ancak bu gibi yapılar yolcuların yatmasına veya oturmasına elverişli duruma getirilmekle beraber fiilen de bu maksatla kullanılıyorsa, Ölçülerek tonilatoya katılır.
Sözü edilen açıklıkların nitelikleri Ulaştırma Bakanlığınca düzenlenecek Yönetmelikte belirtilir.
Madde 30 - Üst güverte ile şelter güverte arasındaki hacim tonilatoya dahil edilmemesi için aşağıda yazılı şartların yerine getirilmiş olması lazımdır.
Şelter güvertenin orta hattında net boyu 122 santimetreden, eni ise aynı güvertede bulunan en kıçtaki ambar ağzının eninden az olmayan bir güverte tonilato açıklığı bulunacaktır. Bu açıklık kıçta tertip edilmişse, açıklığın kıç kenarı ile kıç bodoslamanın arka yüzü arasındaki mesafe, geminin tescil boyunun 1/20 sinden az olmamalıdır. Açıklık başta tertip edilmişse, açıklığın baş kenarı ile baş bodoslama arasındaki mesafe, geminin tescil boyunun 1/5 inden az olmamalıdır. Bu iki güverte arasındaki arzani perdelerin her birinde en az iki yerde tonilato açıklığı bulunacaktır. Ulaştırma Bakanlığınca düzenlenecek yönetmelikte bu açıklıkların ölçüleri ve nitelikleri belirtilir.
Üst güvertenin her iki yanına ve güverte tonilato açıklığı hizasına şelter güverteden kullanılan, vidalı ve geri döndürmez birer valf ile mücehhez 12,7 santimetre kutrunda bir firengi donatılmalıdır.
Güverte tonilato açıklığı mizarnasının ortalama yüksekliği, güverteden itibaren 30,5 santimetreden fazla olmamalıdır. Açıklık, vardavela ve puntellerle çevrilmeli ve bunlar, açıklığın muşamba ile örtülüp trizlerinin çekilmesini mümkün kılacak şekilde tertip edilmelidir.
Portatif ağaç kapaklar kullanılıyorsa, bunları alttan tutmağa mahsus bağlar lif halattan olacaktır.
Üst güvertedeki tekmil açıklıkların uygun kapatma ve siğilleme tertibatı bulunmalıdır.
Madde 31 - Münhasıran liman seferlerinde çalışmak üzere inşa edilen gemilerde, yolcuların deniz ve hava tesirlerinden korunması için, üst güvertede tesis edilmiş bulunan kapalı mahaller geminin tonilatosuna katılmaz.
Madde 32 - Üst güvertede bulunan kapalı veya hava ve deniz tesirlerine karşı mahfuz mahallerden aşağıda belirtilenler, geminin tonilatosuna katılmazlar.
a) Münhasıran makine ve kondenser tesislerine tahsis edilen ve içerisinde bu gibi tesisler bulunan kapalı mahaller;
b) Dümeni kullanacak gemi adamlarının deniz ve hava tesislerinden korunmasını sağlayan dümen evi;
c) Tamamile maksada uygun şekilde kullanılan kuzine ve ekmek pişirme mahalleri;
d) Tatlı su veya deniz suyu depoları;
e) Gemi personeline tahsis edilen helalar ile hususi mahiyet arzetmiyen ve genel olarak yolcuların parasız olarak kullandıkları helalar.
(a, b, c, d, fıkralarında belirtilen mahallerin hacmi, ancak tahsis olundukları maksada yeter derecede olacaktır).
Madde 33 - Ambar eşikleri hacmi, aşağıda belirtildiği veçhile bulunarak geminin gros tonilatosuna katılır.
Ambar ağzının boyu, eni ve güverte kemeresi üstünden ambar kapağı alt yüzüne kadar olan ortalama derinlik birbiriyle çarpılır. Bu şekilde bulunan ambar eşiklerinin toplam tonilatosunun, ambar eşikleri katılmadan bulunan gros tonilatonun yüzde yarımından fazlası gros tonilatoya katılır.
Madde 34 - İçerisinde yük bulunduğu halde ölçülmesi gereken veya birinci ölçme kuralı ile ölçülmesi mümkün olmayan gemiler, bu maddede yazılı ikinci ölçme kuralı ile ölçülür.
Bu kural uygulanırken; en üst güvertede, başta dış kaplama dışının bodoslama ile birleştiği noktadan kıçtaki mütenazır noktaya kadar, önce, gemi boyu ölçülür.
Gemi eni, geminin en geniş yerinde kaplamalar dışından ölçülür ve bu ölçüye esas tutulan her iki nokta bordalara işaret olunur.
Geminin en üst güvertesinin üst yüzünün her iki borda dış kaplamalarındaki izdüşüm seviyesi tesbit edildikten sonra, gemi eninin ölçülmesinde kullanılan ve her iki bordaya işaret edilmiş bulunan noktalar, bu seviyeye izdüşürülür. Bu noktaların birinden başlamak ve karinayı omurgaya dik olarak dolaşıp diğer bordadaki mukabil noktaya gelmek üzere, gemi altından gergin olarak dolaştırılan bir zincirle geminin en geniş yerindeki borda ve karina çevresi ölçülür.
Ölçülen gemi eni ile borda karina çevresi toplamının yarısının karesi evvelce bulunan gemi boyuna çarpılır. Çarpma sonucu ahşap gemilerde 0.17 (Yüzde onyedi) demir ve çelik gemilerde 0.18 (Yüzde onsekiz) katsayıları ile çarpılarak geminin üst güvertesi altında kalan kısmın hacmi elde edilir. Üst güvertede bulunan sot, kasara, güverte yapıları ve diğer kapalı mahallerin hacmi, bunların ortalama boyu, eni ve derinliği birbirlerine çarpılarak bulunup evvelce hesaplanan güverte altı hacmine eklendikten sonra elde edilen toplam hacim 2.83 e bölünerek geminin gros tonilatosu elde edilmiş olur.
Tonilatoya dahil edilecek olan üst güvertedeki kapalı mahaller ile ambar eşikleri ve şelter güverte hacimleri hakkında, birinci ölçme kuralında belirtilen hükümler uygulanır.
Gros tonilatodan dördüncü bölüm hükümleri dairesinde gerekli indirmeler yapılarak geminin net tonilatosu bulunur.
Madde 35 - Makine dairesi tonilatosu, yürütme makinesi ve bununla irtibatlı yardımcı makinelerin bilfiil işgal ettiği mahallin hacmi ile bunların çalıştırılması için lüzumlu yerlerin hacminden ibaret olup, aşağıda yazılı unsurlardan terekküp eder:
a) Makine dairesi tavanının altında kalan mahal;
b) Tavan ile üst güverte arasında bulunan ve makine tesisleri için veya makine dairesine aydınlık ve hava temini için yapılmış bulunan kapalı mahal;
c) Aynı maksatla üst güvertenin yukarısında tesis edilmiş olan kapalı mahal;
d) Şaft tünelleri, tünel nihayetlerindeki çıkıntılar, firar trankları;
e) Akaryakıt dinlendirme tankları;
f) Yürütme makinesinin çalıştırılması için lüzumlu olan dinamoların bulunduğu mahal;
g) Ana makine ile irtibatlı olarak kullanıldığı takdirde yardımcı kazan mahalli;
h) Münhasıran ana yürütme makinesi ile irtibatlı olarak kullanıldıkları takdirde; susturucular, hotveller, pasakül ecektörleri, kazanlara cebri draft sağlayan cihazlar, yağ tasfiye cihazları ve soğutucuları, ana makine ile irtibatlı fid suyu ısıtma cihazları, münhasıran kazan fid suyu için kullanılan evaporayterler, yağlama yağı tulumbaları, makine dairesini havalandırmak için kullanılan körükler, akaryakıt tulumbaları, akümülatörler, buharlı ve elektrikli kompresörler ve hava tüplerinin bulundukları mahaller.
Madde 36 - Gros tonilatodan makine mahalleri için yapılacak indirime esas olmak üzere, makine daireleri aşağıda yazılı üçüncü ölçme kuralına göre ölçülür.
Makine mahallinin ortalama derinliği, tavandan omurganın yanındaki iç kaplamaya kadar ölçülür. "Tavan" deyimi; mahallin üst sathını ifade etmekte olup bu satıh bir güvertenin alt yüzü olabileceği gibi, şayet yan perdeleri kavisli ise kavisin bittiği nokta veya seviye de olabilir
Mahallin eni, derinlik ortası seviyesinde, boy ortasındaki ve her iki nihayetteki üç veya daha ziyade noktadan ölçülen enlerin ortalamasıdır.
Mahallin ortalama boyu, baş ve kıç perdeler veya sınır olabilecek sair noktalar arasında ölçülür. Bu hususta aşağıdaki maddede yazılı esaslar dikkate alınır.
Bu suretle bulunan derinlik, en ve boyun birbiri ile çarpımı sonucu, makine mahallinin hacmini verir.
Madde 37 - Makine mahallinin boyu, makine ve kazanlarının bilfiil işgal ettiği kısmın boyuna kazan izgaları baş-kıç istikametinde ise ateşçilerin çalışabilmelerine müsait bir mesafenin eklenmesi ile bulunacak miktardan fazla olmamalıdır. Bu mesafe izgara boyunun 30 santimetre fazlası olup azami haddi 270 santimetredir. Fazlası mahallin boyuna katılmaz.
Kazan ızgaraları borda istikametinde tertip edilmişse böyle bir ilaveye lüzum yoktur. Bu şekilde iki kazan konulmuşsa kazanlar arasındaki mesafe, maksada kifayet edecek miktardan fazla olmamalı, fazlası mahallin eninden çıkarılmalıdır. Bu aralığın müsaade edilecek azami miktarı 330 santimetredir.
Ölçülecek makine mahalli boyunun kıç nihayeti en gerideki silindir veya valf sandığından itibaren ancak emniyetle çalışmaya yetecek kadar geride bulunmalı ve bu mesafe kati zaruret bulunmadıkça 120 santimetreden fazla olmamalıdır.
Makine ile kazanlar arasındaki mesafe, makinenin emniyetle çalıştırılması için gerekecek miktardan fazla olmamalıdır.
Bu madde hükmü, 4 üncü bölümde makine mahalli indirimi olarak gros tonilatonun % 32 si veya % 37 si alınan romorkör, balıkçı gemisi ve yatlarla, alelumum pervaneli veya padıllı buharlı gemilere tatbik edilmez.
Madde 38 - Üst güvertenin yukarısındaki makine ile ilgili mahallerin hacimleri, donatanın yazılı müracaatı halinde ve aşağıdaki şartları haiz oldukları takdirde, üçüncü ölçme kuralı ile ölçülerek gros tonilatoya ve makine hacmine katılırlar.
a) Makul büyüklükte olmaları;
b) Emniyetli ve denize karşı muhafazalı bulunmaları;
c) Makine ile ilgisi olmayan bir maksatla veya makine ve kazan dairelerine hava ve ışık temininden başka bir gaye ile kullanılmıyacak şekilde inşa edilmiş bulunmaları.
b ve c bentlerindeki mahallerin tayininde ölçmeyi yapan uzmanın mütalaasının alınması şarttır.
"Makul büyüklük" te olup olmadığının tayininde aşağıda yazılı hususlar dikkate alınır:
1) Boyu, yürütme makinesinin bulunduğu mahallin boyunu geçmemeli, üzeri kısmen levha ile örtülü ise bu kısmın boyu mahallin boyundan çıkarılmalıdır.
2) Genişliği ne olursa olsun, makine mahalli indirimi için alınacak en, geminin azami iç eninin yarısından fazla olamaz.
Madde 39 - Tünel yapılmamış olduğu zaman tek pervaneli gemilerde aşağdaki kaide gözönüne alınır:
Srast blok mahallinin boyu ve eni, yatak etrafında somunları söküp takacak bir kimsenin çalışmasına kifayet edecek miktarda olacak ve yüksekliği 210 santimetreyi geçmiyecektir.
Şaft tüneli olarak sayılacak sahanın boyutları ise gemiye uygun normal ölçüler içinde olacaktır.
Gemi çift pervaneli ise ve makine gerisindeki saha alabandadan alabandaya açıksa, ortalama 180 santimetre yükseklikten fazlası mahallin ölçümüne katılmaz. Bu kısımda malzemeye tahsis edilmiş yer varsa yahut yürütme gücünden başka amaçla kullanılan yer varsa, makine mahalli hacminden çıkarılacaktır.
Şaft tüneli olarak sayılacak sahalar da yine, her bir şaft hattı için normal şaft yolu büyüklüğünde lüzumlu sahadan ibaret bulunacaktır.
Madde 40 - Güverteden şaft tünelinin arka kısmına bir trank içinde merdiven donatıldığı takdirde, bu kısmın hacmi, şaft tünelinin hacmine eklenir. Şu kadarki boyutu, bir kimsenin çıkabilmesi için gerekli miktardan daha büyük olmamalıdır.
Madde 41 - Makine dairesi içinde tesis edilmiş herhangi bir kamara veya malzeme odası ile geminin yürütülmesinde kullanılmayan herhangi bir makinenin bilfiil işgal etmiş olduğu ve emniyetle çalıştırılması için lüzumlu olan yerlerin hacmi, makine mahalli hacminden indirilir.
Üstü açık güvertesiz gemilerin birinci ölçme kuralına göre ölçülmesi sırasında, bu maddede yazılı dördüncü ölçme kuralına göre bir tonilato güvertesi alt sathı seviyesi tesbit olunur.
Bu gibi gemilerde, en üst sancak-iskele kaplama sırasının üst kenarından geçtiği farz olunan yüzey, tonilato güvertesi alt sathı itibar olunur. Derinlikler, boy bölümü noktalarından en üst kaplama sıraları üst kenarlarına çekildiği farz olunan enine hatlardan itibaren ölçülür.
Madde 43 - Üç boyut kuralı, geminin 17 nci maddede belirtilen tescil boyutunun birbiriyle çarpımı sonucunun, geminin tipine göre değişen bir katsayı ile çarpımı suretiyle güverte altı tanilatosunun bulunması esasına dayanır.
Kullanılacak katsayılar ile diğer teferruat ve kuralın uygulanışı, Ulaştırma Bakanlığınca düzenlenecek yönetmelikte belirtilir.
Madde 44 - Geminin net tanilatosunu bulmak için aşağıda yazılı mahallerin tanilatoları, mütaakıp maddelerde belirtilen esaslar dahilinde, geminin üçüncü bölüm gereğince bulunan gros tanilatosundan indirilir.
a) Yürütme makinesi mahalleri;
b) Kaptan ve gemi adamlarının istirahat ve ihtiyaçları için tahsis edilen mahaller;
c) Yalnız yelkenle yürütülen gemilerde yelken istif mahalleri;
d) Münhasıran dümen, ırgat ve demir donanımının çalıştırılması için kullanılan mahaller, zincirlikler;
e) Harita ve telsiz kamaraları, fenerlikler, portuçlar;
f) Yardımcı makine ve kazan mahalleri;
g) Üst güverteden aşağıda bulunan tulumba daireleri;
h) Safra suyu tankları (Dabılbotum tankları dışında).
1 - İndirilecek hacimlerin daha önce gros tonilatoya dahil edilmiş bulunmaları şarttır.
Madde 45 - Makineli gemilerin makine mahalleri, üçüncü ölçme kuralında belirtildiği veçhile ölçülerek tesbit edildikten sonra yapılacak indirim için aşağıdaki hükümler uygulanır:
a) Makine mahallinin hacmi, geminin gros tonilatosunun % 13 ünden fazla ve % 20 sinden az ise yapılacak indirim gros tonilatonun % 32 sidir. Padıllı gemilerde makine mahallinin hacmi, gros tonilatonun % 20 sinden fazla ve % 30 undan az ise yapılacak indirim gros tonilatosunun % 37 sidir.
b) Makine mahallinin hacmi, gros tonilatonun tam % 13 ü ise yapılacak indirim gros tonilatonun % 32 sidir. Padıllı gemilerde makine mahallinin hacmi gros tonilatonun tam % 20 si ise yapılacak indirim gros tonilatonun % 37 sidir.
c) Makine mahallinin hacmi, gros tonilatonun % 13 ünden (Padıllı gemilerde % 20 sinden) az ise yapılacak indirim oranlı olarak azaltılır. (Oran % 12 ise indirim % (32x12/12); %11 ise % (32x11/13); olacaktır). Ancak, bu esasa göre indirim yapılabilmesi için, kazan ve makinelerin kullanılması ve bu mahallerin havalandırılması ve aydınlatılması maksadiyle ayrılacak sahanın, 38 inci maddedeki şartlara uygun bulunması gerekir.
d) Makine mahalli hacmi, gros tonilatonun % 20 si ve daha fazlası (Padıllı gemilerde % 30 u veya daha fazlası) ise makine dairesi için yapılacak indirim, gros tonilatonun % 32 si (Padıllı gemilerde % 37 si) dir. Şu kadarki donatanın yazı ile belirteceği istek üzerine makine dairesi hacminin 1.75 misli indirilebilir.
e) Münhasıran yedek çekmekte kullanılan romorkörler dışında bütün diğer gemilerde, yürütme makinesi mahalli için yapılacak indirim, gros tonilatodan diğer indirimler çıkarıldıktan sonra kalan miktarın % 55 ini geçemez. Yedek çekmekten başka maksatlarla kullanılan romorkörlerde de bu tahdide riayet edilir.
Madde 46 - Kaptan ve gemi adamlarının istirahat ve ihtiyaçları için ayrılan mahaller, makul büyüklükte, maksada uygun ve kifayetli şekilde inşa edilmiş bulunmalıdır. "Gemi Adamlarının Sağlık, İaşe ve İkamet Şartlarını Gösterir Tüzük" ün şümulüne giren bu mahaller, adı geçen Tüzük hükümlerine uygun olacaktır.
Bu mahallere, münhasıran kaptan ve gemi adamları tarafından kullanılan yatak mahalleri, yemek salonları ve yıkanma yerleri, yağmurluk ve muşambaların muhafazası için ayrılan yerler, oyun ve eğlence salonları, revirler ve ecza odaları, kuzineler, ekmek pişirme mahalleri ile münhasıran bu yerlere girip çıkmak için kullanılan koridorlar, dahildir.
Madde 47 - Münhasıran kaptan ve mürettebatın sıvı ve katı kumanyasının yerleştirilmesi için ayrılan yerler, özel olarak inşa edilmiş olmak ve kesinlikle gerekli bulunmak şartiyle, gros tonilatodan indirilirler. Ancak, bu indirim için müsaade edilen miktar hiç bir zaman kaptan ve mürettebat için yapılmış diğer indirimlerin % 15 inden fazla olamaz.
Madde 48 - Gros tonilatodan indirilecek olan yelken istif mahalleri, yalnız yelkenle yürütülen gemilerde, münhasıran yelken istifi için ayrılan ve bu maksatla kullanılan mahaller olup yeterli şekilde inşa edilmiş olacaktır.
Yelken istif mahalleri için yapılacak indirim, geminin gros tonilatosunun % 2,5 unu geçemez.
Madde 49 - Münhasıran dümen, ırgat ve demir donanımının çalıştırılması için kullanılan mahaller ve zincirlikler üst güverteden yukarıda bulunuyorlarsa, gros tonilatoya dahil edilmezler ve dolayısiyle indirilmeleri de bahis konusu olmaz. Üst güvertenin aşağısında bulunuyorlarsa, ayrı ayrı ölçülerek gros tonilatodan indirilirler.
Madde 50 - Münhasıran haritaların, işaretleme alet ve vasıtalarının ve diğer navigasyon aletlerinin muhafaza edildiği harita kamaraları, navigasyonda kullanılan fenerlerin muhafaza edildiği mahaller ve portuçlar, gros tonilatoya dahil olduklarından, indirmeye tabi tutulurlar.
Haritalar için kaptan kamarası veya salondan başka uygun yer bulunmayan küçük gemilerde, üç tonilatoyu geçmemek üzere, kamara veya salonun yarısının bu maksada tahsisine müsaade edilebilir.
Portuç için yapılacak indirim, aşağıdaki cetvelde belirtilen hadleri geçemez:
İndirim azami haddi
Gros tonilatonun
Geminin gros tonilatosu yüzdesi Tonilato
20000 den büyük ½ 125
20000 - 10000
100
10000 - 2000 1 75
2000 - 1000 1 ½ 20
1000 - 500 2 15
500 - 150 2 ½ 10
150 ve daha büyük - 3
Cetveldeki yüzde ve tonilato miktarlarından hangisi küçükse, o miktar azami had olarak kabul edilir.
Telsiz telgraf tesisatı bulunan gemilerde, cihazların bulunduğu mahallin hacmi makul büyüklükte olmak, amaca uygun ve yeterli şekilde inşa edilmiş bulunmak kaydiyle, gros tonilatodan indirilir.
Madde 51 - Gemilerdeki yardımcı makine ve kazanın bulunduğu mahallerin gros tonilatodan indirilmesinde, aşağıdaki esaslar uygulanır:
a) Adı geçen mahaller makine dairesi içerisinde bulunuyor ve ana makine ile birlikte kullanılıyorsa, bu mahaller, makine dairesinin bir kısmını teşkil eder ve ayrı bir indirme konusu olmaz.
b) Yardımcı kazan, üst güvertenin yukarısında kapalı bir yapı içinde ise ve ana makine ile irtibatlı değilse, esasen bu mahal, gros tonilatoya girmiyeceğinden indirilemez.
c) a ve b fıkraları dışında kalan hallerde, geminin ana tulumbaları ile iştiraki olan yardımcı makine ve kazanın işgal ettiği mahaller, makul büyüklükte olmak, amaca uygun ve yeterli şekilde inşa edilmiş bulunmak kaydiyle, gros tonilatodan indirilirler.
Madde 52 - Güverte altında, geminin ana tulumbalarının bulunduğu mahaller, makine dairesi ölçüsüne dahil edilmemişse, gros tonilatodan indirilir. İndirilecek miktar, tulumbaların beraber işgal ettiği ve çalıştırılmaları ve buraya girilip çıkılması için gerekli olan mahallerden fazla olamaz.
Bölmelerinde sıvı yük taşıyan gemilerdeki tulumba daireleri için yapılacak indirim, aşağıdaki cetvelde belirtilen hadleri geçemez.
İndirim azami haddi
Gros tonilatonun
Geminin gros tonilatosu yüzdesi Tonilato
3000 den büyük 0.9 -
3000 den 1500 1.2 27
1500 - 500 2 18
500 ve daha küçük 4 10
Cetveldeki yüzde ve tonilato miktarlarından hangisi küçükse bu miktar azami had olarak kabul edilir.
Madde 53 - Dabılbotum tankları dışında, dabılbotum üst seviyesinden yukarıdaki baş ve kıç pik tankları dahil, üst güverteden aşağıda bulunan bütün safra tankları, donatının yazılı müracaatı üzerine ve aşağıdaki şartları haiz bulundukları takdirde gros tonilatodan indirilirler.
a) Münhasıran safra suyu için ayrılmış bulunmaları;
b) İçerlerine normal boyutta bir menholden girilmesi; (menhol oval şekilde ise boyutu 61 X 46 santimetreyi, daire şeklinde ise çapı 56 santimetreyi geçmemelidir).
Yapılacak indirim, aşağıdaki cetvelde belirtilen hadleri geçemez.
Safra suyu tankları için yapılacak indirim azami miktarını gros tonilatonun yüzdesi yönünden gösteren cetvel
Gros Gros Gros Gros
Tonilato Yüzde Tonilato Yüzde Tonilato Yüzde Tonilato Yüzde
1000 ve daha az 19.00 3300 15.85 6200 12.59 10800 9.03
1100 18.85 3400 15.73 6400 12.39 11000 8.92
1200 18.71 3500 15.60 6600 12.20 11200 8.82
1300 18.56 3600 15.48 6800 12.01 11400 8.71
1400 18.42 3700 15.35 7000 11.83 11600 8.61
1500 18.27 3800 15.23 7200 11.65 11800 8.52
1600 18.12 3900 15.11 7400 11.47 12000 8.43
1700 17.99 4000 14.99 7600 11.30 12200 8.34
1800 17.85 4100 14.87 7800 11.13 12400 8.26
1900 17.71 4200 14.75 8000 10.96 12600 8.18
2000 17.57 4300 14.64 8200 10.80 12800 8.10
2100 17.43 4400 14.52 8400 10.64 13000 8.03
2200 17.29 4500 14.41 8600 10.48 13200 7.96
2300 17.16 4600 14.29 8800 10.33 13400 7.90
2400 17.02 4700 14.18 9000 10.19 13600 7.84
2500 16.89 4800 14.06 9200 10.04 13800 7.78
2600 16.76 4900 13.95 9400 9.91 14000 7.73
2700 16.62 5000 13.84 9600 9.77 14200 7.68
2800 16.49 5200 13.62 9800 9.64 14400 7.64
2900 16.36 5400 13.41 10000 9.51 14600 7.59
3000 16.23 5600 13.20 10200 9.38 14800 7.55
3100 16.11 5800 12.99 10400 9.26 15000 ve da- 7.50
ha yukarı
3200 15.98 6000 12.79 10600 9.14
Ara değerler orantı (enterpolasyon) yoluyla tesbit edilir.
Madde 54 - Safra suyu tankları dik dörtgen prizması şeklinde ise, hacimleri, ortalama boy, en ve derinliklerin çarpımı suretiyle bulunur. Pik tankları ile bir veya daha fazla kavisli yüzeyleri bulunan tankların hacimleri, birinci ölçme kuralında belirtildiği veçhile tayin edilir.
Madde 55 - Tankerlerde bulunan koferdamlar gros tonilatoya dahil edilirler. Bunlar ölçme ve indirme bakımından dabılbotum dışındaki safra tankları gibi muamele görürler. Ancak, bunlara sıvı yük alınamaması giriş menholünün 53 üncü maddede belirtilen boyutları aşmaması lazımdır. Koferdamlara sadece safra suyu alınmasına müsaade edilir.
Ölçü işlerinin uygulama tarzı, 8 inci maddede kaydedilen üç boyut kuralının esası ve uygulanması, ölçü işlerinde kullanılacak mastarlar ve sair aletlerin cins ve özellikleri, Ulaştırma Bakanlığınca düzenlenecek yönetmelikle belirtilir.
Bu Tüzüğün yürürlüğe girdiği tarihten önce, birinci kuralla ölçülerek tonilato belgesi düzenlenmiş olan ve Tüzük gereğince de birinci kuralla ölçülmesi gereken ve makine dairesi hacimleri gros tonilatonun % 13 ünden az olan gemilerin sahipleri, bölge liman ve deniz işleri müdürlüklerine yazılı olarak müracaat ettikleri takdirde ve makinelerin kullanılması ve bu mahallerin havalandırılması ve aydınlatılması amaciyle tertip edilen saha, 38 inci maddedeki şartlara uygun bulunduğu takdirde, 45 inci maddedeki orantı esasına göre indirim yapılarak tonilato belgesi düzeltilir. Uygun bulunmadığı takdirde yapılacak indirim, makine dairesi hacminin 1.75 (padıllı gemilerde 1.5) mislidir.
Bakanlar Kurulunun 08/01/1948 tarih ve 3/6828 sayılı karariyle yürürlüğe konulmuş bulunan "Ticaret Gemilerinin Ölçme Tüzüğü" yürürlükten kaldırılmıştır.
Denizde Can ve Mal Koruma hakkındaki 4922 sayılı Kanunun 7 nci maddesine dayanılarak hazırlanmış ve Danıştayca incelenmiş olan bu Tüzük hükümleri, Resmi Gazete'de yayımı tarihinden bir ay sonra, yürürlüğe girer.
Bu Tüzük hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.