7/6147 Sayılı Fazla Çalışma Tüzüğü (Mülga)

Ülkenin genel yararları veya işin niteliği yahut üretimin arttırılması gibi nedenlerle İş Kanununun 61 inci maddesinin (a) bendinin ikinci fıkrasında yazılı günlük normal çalışma sürelerinin dışında yapılacak fazla çalışmalar hakkında bu Tüzük hükümleri uygulanır.

Fazla çalışma süresi günde 3 saati geçemez. Bu sürenin hesaplanmasında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır.

Fazla çalışma yapılacak günlerin toplamı, fazla çalışmaya başlandığı günden itibaren bir yıllık süre içinde 90 iş gününden fazla olamaz. Bu bir yıllık süre içinde kısmen veya tamamen kullanılmayan fazla çalışma izni geçersiz sayılır.

Bu Tüzükte belirtilen 90 günlük fazla çalışma süresi sınırı, iş yerlerine veya yürütülen işlere yöneltilmiş olmayıp, işçilerin şahıslarına ilişkindir.

Fazla çalışmanın her saati için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen tutarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.

Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde, fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında zorluk çekilmeyen hallerde, her bir fazla saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret esas alınarak fazla çalışma ücreti hesaplanır. Bu usulün uygulanmasında zorluk çekilen hallerde, parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana getirilen parça veya iş tutarları o dönem içinde çalışılmış olan normal ve fazla çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu yolla bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına düşecek bir saatlik normal ücret yüzde elli yükseltilip fazla çalışma ücreti olarak ödenir.

Aşağıda sayılan işlerde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz:

a) (Değişik bent: 17/04/1984 - 84/7960 K.) İş Kanununun 29/07/1983 günlü ve 2869 sayılı Kanunla değiştirilen 61 inci maddesinin (b) bendi uyarınca sağlık kuralları bakımından günde, ancak 7,5 saat ya da daha az çalışması gereken işlerde,

b) Aynı Kanunun 65 inci maddesinin (1) inci fıkrasındaki tanıma göre gece sayılan gün döneminde yürütülen işlerde, (günlük kanuni çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlayan iş gece işi sayılır. Şu kadar ki, bu ayırıma göre gündüz işi sayılan çalışmalara ek olarak bu Tüzük gereğince uygulanan fazla çalışmalar gece döneminde yapılabilir.)

c) Maden ocakları, kablo döşemesi, kanalizasyon, tünel inşaatı gibi işlerin yer ve su altında yapılanlarında.

Aşağıda sayılan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz:

a ) (Değişik bent: 17/04/1984 - 84/7960 K.) 15 yaşından aşağı kız ve erkek çocuklara,

b) Hizmet akdi veya toplu iş sözleşmesi ile önceden veya sonradan fazla çalışmayı kabul etmiş olsalar bile sağlıklarının elvermediği, işyerinin veya Sosyal Sigortalar Kurumu hekiminin, bunların bulunmadığı yerlerde herhangi bir hekimin raporu ile belgelenen işçilere.

Fazla çalışma yaptırmak için işçilerin muvafakatının alınması şarttır. Bu muvafakat, hizmet akitlerinde veya toplu iş sözleşmelerinde o işte fazla çalışma imkan ve ihtimalinin bulunduğu belirtilmek suretiyle önceden de sağlanabilir.

Bir işyerinde fazla çalışma yapılması, o işyerinin bağlı bulunduğu bölge çalışma müdürlüğünün iznine bağlıdır.

Fazla çalışma izni, işyerinin bütününde veya bazı kısımlarında uygulanmak üzere verilir.

İşin yürütülmesine ait gerekler dolayısıyla, yapılacak isteme göre fazla çalışmanın işçiler arasından belli kişilere veya belli gruplara özgü olarak uygulanmasına da izin verilebilir.

Fazla çalışma izinleri dayandıkları nedenler dışında kullanılamaz.

(Ek fıkra: 17/04/1984 - 84/7960 K.) 3780 sayılı Milli Korunma Kanununun 19 uncu ve 10/09/1960 günlü ve 79 sayılı Kanunun 6 ncı maddeleri uyarınca Bakanlar Kurulunca fazla çalışma izni verilen işyerlerinde, bölge çalışma müdürlüklerinden, ayrıca izin alınması gerekmez.

İşçilerine fazla çalışma yaptırmak isteyen işverenler, fazla çalışmaya başlamadan önce;

a) Fazla çalıştırmayı gerektiren nedenleri,

b) Fazla çalışma izninin işyerindeki bütün işçileri mi, belirli bölümlerdeki işçileri mi, belirli bir işi gören işçi gruplarını mı kapsayacağını,

c) Fazla çalışmanın başlayacağı günü,

ç) Fazla çalışma yapılacak günlerin tutarı ile günde kaçar saat fazla çalışılacağını,

d) Saat başına ne oranda fazla ücret verileceğini,

e) Yukarıda yazılı şartlarla yapılacak fazla çalışmalarda işçilerin muvafakatının 5 inci maddede yazılı biçimlerden hangisine göre alınmış ve ne şekilde belgelendirilmiş olduğunu,

f) İşçiler arasında belirli kişilere fazla çalışma yaptırılması gerekli ise, bu işçilerin adları ve soyadları ile varsa işçilik numaralarını ve yaptıkları işlerin türünü,

g) Fazla çalışma yapılacak günlerde ara dinlenmelerini ne şekilde uygulayacağını,

İşyerinin bağlı bulunduğu bölge çalışma müdürlüğüne yazı ile bildirmek zorundadır.

Fazla çalışma izni 90 iş gününü kapsamak üzere bir defada alınabileceği gibi, daha kısa süreleri kapsamak üzere bir kaç defada da alınabilir.

İşyerinin bir başkasına devir ve temliki suretiyle işverenin veya ticaret unvanının değişmesi, birden fazla işyerinin veya işyeri şubesinin birleşmesi, daha önce aynı işyeri için alınmış bulunan fazla çalışma izninin kaldırılmasını gerektirmiyeceği gibi yeni işverenin 90 günlük süreden eksik olarak alınmış olan iznin 90 güne tamamlanmasını isteme hakkını da önlemez.

Fazla çalışmanın ardı ardına her gün yapılması şart olmayıp aralıklı olarak yapılması da mümkündür.

Bu takdirde, hangi günlerde fazla çalışma yapılacağının işverenler tarafından 7 nci madde gereğince bölge çalışma müdürlüğüne başvurulduğunda bildirilmesi gereklidir. Önceden bildirmenin mümkün olmaması halinde, işverenler fazla çalışma yapılmadan geçecek olan günleri, ilgili bölge çalışma müdürlüğüne en geç fazla çalışmaya ara verildiği gün bildirmekle yükümlüdür. Aksi halde fazla çalışma izni, kapsadığı iş günü kadar süre geçtikten sonra kendiliğinden son bulur.

Fazla Çalışmayı gerektiren nedenlerin, alınan iznin süresinden önce ortadan kalkması halinde, işveren, durumu ilgili bölge çalışma müdürlüğüne bildirmediği takdirde, anılan süre sonunda iznin tamamı kullanılmış sayılır.

Normal çalışma süresinin bitiminden sonra bir dinlenme verildiği takdirde, bu dinlenme süresi, fazla çalışma süresi içinde sayılmaz. Ancak, bu dinlenmenin ne kadar süreceği, fazla çalışmanın bölge çalışma müdürlüğünce izne bağlanması sırasında saptanır.

Fazla çalışmalar karşılığında verilen ücretler, bu ücretlerin oranı ve kaçar saatlik fazla çalışmaya karşılık oldukları, işyerlerindeki işçi ücretlerinin yazılmasına ayrılan hesap defterlerinde veya ücret bordrolarında gösterileceği gibi İş Kanununun 30 uncu maddesi uyarınca işçiye verilmesi gerekli ücret pusulalarında veya işçilerin yanında bulunan ücret defterlerinde de ayrıca gösterilir. İşçilerin işlemiş olan fazla çalışma ücretleri, normal çalışmalarına ait ücretlerle birlikte ve İş Kanununun 26 ncı maddesi uyarınca ödenir.

Fazla çalışma izni almış bulunan işyerlerinde, izinde belirtilen şartlara uyulmadığı takdirde, fazla çalışma yapılması bölge çalışma müdürlüğünce durdurulur.

1475 sayılı İş Kanununun 35 inci maddesinin (f) bendine dayanılarak hazırlanan ve Danıştay'ca incelenmiş olan bu Tüzük hükümleri Resmi Gazete ile yayımı gününde yürürlüğe girer.

***MADDE İLE İLGİLİ NOTLAR***

(*) 22/05/2003 kabul tarihli, 10/06/2003 tarih ve 25134 sayılı R.G.de yayımlanan 4854 sayılı "İş Kanunu"nun Geçici 1. Maddesi gereğince, mevzuatta 1475 sayılı Kanuna yapılmış olan atıflar 4857 sayılı Kanuna yapılmış sayılır.

Bu Tüzük hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.